Türkmen Desenli Buhara Köy Dokuma Halı

01Zeminde ne var

Türkmen Desenli Buhara Köy Dokuma Halı, Türkmen halılarının en tanınır düzenini taşır. Kırmızı-kahve bir zemin üzerinde sekizgene yakın, dilimli madalyonlar düzenli sıralar hâlinde dizili; her madalyonun içi dört bölüme ayrılmış ve içinde küçük motifler var. Madalyonlar arasında ince hatlar ızgara oluşturuyor.

Halının iki ucunda, zeminden farklı desende birer kuşak var; bu bölümler halının etek kısmıdır. Kenarda birkaç kat ince bordür ve iki uçta saçak bulunuyor.

Zeminin ana rengi kırmızıdan kahveye çalıyor; motiflerde koyu lacivert, krem ve siyah kullanılmış. Renk sayısı az, düzen ise çok sıkı — Türkmen halılarının karakteri budur.

02Ölçüsü ve nerede iyi durur

85 × 140 cm, yaklaşık 1,2 metrekare. Antre, yatak yanı, çalışma masası altı ve okuma köşesi için ölçülüdür. Küçük ölçülü ve yoğun desenli bir halı, serildiği yerde bir odak oluşturur; bu yüzden geçiş alanından çok durulan bir noktada — bir berjerin önünde, bir kitaplığın dibinde — daha iyi iş görür.

Kırmızı-kahve zemin, sıcak nötr paletin doygun ucudur. Ceviz ahşap, deri döşeme ve pirinç detaylarla doğrudan çalışır; iç mimaride 'kütüphane' ya da 'çalışma odası' kurgusunun tanıdık parçasıdır. Krem duvarlı ve açık ahşaplı bir odada ise tek renkli vurgu olur.

Bu ölçüdeki dokumalar katmanlama için de kullanılır: büyük ve sade bir halının üzerine konan küçük ve yoğun desenli bir Türkmen halısı, iki katmanın da kendini göstermesini sağlar.

03Deseni nereden geliyor

Türkmen halılarının temel motifi 'gül' adı verilen sekizgen madalyondur; her Türkmen boyunun kendi gülü vardır ve halı bu güllerin zemine düzenli sıralar hâlinde yerleştirilmesiyle kurulur. Kompozisyonda merkez yoktur, desen bütün zemine eşit dağılır. Halının iki ucundaki farklı desenli kuşaklara etek denir ve Türkmen dokumalarının ayırt edici parçasıdır.

Batı piyasasında bu halılar uzun süre 'Buhara' adıyla anıldı; bunun sebebi halıların Buhara pazarında satılmasıdır, orada dokunmaları değil. Bugün Afganistan, Türkmenistan ve İran'ın kuzeyinde aynı desen dili dokunmaya devam ediyor.

04Nasıl dokunmuş

Elde dokunmuştur; ürün verisinde iplik yün olarak kayıtlıdır. Türkmen halılarının düğüm sıklığı geleneksel olarak yüksektir ve hav kısa kesilir; kısa hav, sekizgen güllerin içindeki küçük bölümlerin okunabilmesi için gereklidir. Uzun havlı bir halıda bu ayrıntı kaybolur.

Düzenli ızgara düzeni, dokumada sürekli sayım ister: her gülün aynı çözgü aralığında başlaması ve sıralar arasındaki mesafenin sabit kalması gerekir. Köy dokumalarında sıralar arasında küçük farklar bulunması olağandır.

05Bakımı ve sınırları

Profesyonel yıkama gerekir; ev tipi makinede yıkanmaz. Kısa havlı sık dokumalar günlük kullanımda dayanıklıdır ama kenar ve etek bölümleri en kırılgan yerlerdir; süpürgeyi bu bölümlerde yavaş geçirin. Saçak uçları elle taranırsa keçeleşmez. Doğrudan güneş alan bir yüzeyde kırmızı zaman içinde açılır.

06Kısaca

Elde dokunmuştur; ürün verisinde iplik yün olarak kayıtlıdır.

Kırmızı-kahve zemin üzerinde düzenli sıralar hâlinde sekizgen 'gül' madalyonları; iki uçta farklı desenli etek kuşakları.

Her Türkmen boyunun kendi gülü vardır; kompozisyonun merkezi yoktur, desen zemine eşit dağılır.

Buhara adı pazar adıdır; halılar Buhara'da satılmış, orada dokunmamıştır.

85 × 140 cm — antre, yatak yanı, okuma köşesi; katmanlama için de uygundur.

Kısa hav, gül içindeki küçük bölümlerin okunması için gereklidir.