Coğrafi İşaretli Türk Halıları: Sicilde Ne Yazıyor?

Son güncelleme: Ekim 2026

Cumhuriyet Bayramı, bir mirasın kime ait olduğunu konuşmak için doğru gün. Türk halısı söz konusu olduğunda bu sorunun bir de hukuki cevabı var — ve o cevap, akademik literatürün yıllardır dolduramadığı bir boşluğu dolduruyor.

Önceki yazımızda Anadolu'nun birçok yöresi için düğüm tipini ve sıklığını belgeleyen akademik çalışma bulamadığımızı yazmıştık. Şimdi başka bir kaynağa bakıyoruz: coğrafi işaret tescil belgeleri. Çünkü bir yörede hangi düğümün atılacağı, orada rakamla yazılıdır.

Türkiye'nin 1 Numaralı Coğrafi İşareti Bir Halıdır

Kurumun sicilinde tescil numarası 1 olan ürün Hereke İpek Halısı'dır. Dosya numarası C1996/001 — yani sistemdeki ilk dosya. Başvuru 21 Haziran 1996'da Körfez Belediyesi tarafından yapılmış, tescil 14 Kasım 1997'de verilmiş.

Ardından gelen numaralar da halı: 2 numara Hereke Yün İpek El Halısı, 3 numara Hereke Yün El Halısı, 4 numara Simav El Halısı, 5 numara Bünyan El Halısı. İlk 24 tescil numarasının 23'ü halı ve kilimlere aittir.

Türkiye'nin coğrafi işaret sistemi, bugün ağırlıkla gıda ürünleriyle anılıyor. Ama sicil bir halıyla açılmış.

Rakamlarla Tablo

Türkiye'deki toplam coğrafi işaret kaydı	2.717
"Halılar ve kilimler" grubundaki kayıt	57
Bunlardan tescilli	50
Başvuru aşamasında	7
Menşe adı olanlar	0
14 Kasım 1997'de tek günde tescillenen	23

Kaynak: Türk Patent ve Marka Kurumu Coğrafi İşaretler Portalı, Ağustos 2026 sorgusu.

Menşe Adı mı, Mahreç İşareti mi? Fark Büyük

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu iki tür coğrafi işaret tanımlar ve aradaki fark, bir alıcı için sanıldığından çok daha önemlidir.

Menşe adı (Madde 34/1-a): ürünün tüm veya esas özelliklerini o coğrafi alana özgü doğal ve beşerî unsurlardan aldığı, "üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerin tümü" o alanın sınırları içinde gerçekleşen adlar.

Mahreç işareti (Madde 34/1-b): belirgin bir niteliği veya ünü bakımından o alanla özdeşleşen, "üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinden en az biri" o alanın sınırları içinde yapılan adlar.

Aradaki fark tek kelimede: tümü ve en az biri.

Sicildeki 57 halı ve kilim kaydını tek tek kontrol ettik. Hiçbiri menşe adı değil. Pratikte bu şu demek: tescilli bir yöre halısında yünün o yörede kırkılmış olması gerekmez; boyama başka yerde yapılmış olabilir, iplik başka yerde eğrilmiş olabilir.

Bu bir kusur değil — el sanatlarında hammadde tedariki neredeyse hiçbir zaman tek bir ilçeye sığmaz. Ama "coğrafi işaretli" ifadesinin ne vaat ettiğini ve ne vaat etmediğini bilmek, bir halı alıcısının hakkı.

14 Kasım 1997: Bir Günde Yirmi İki Tescil

Sicilde tuhaf bir yığılma var: 22 halı ve kilim aynı gün, 14 Kasım 1997'de tescillenmiş. Başvuruların çoğu 21 Haziran 1996 tarihli. 1997'nin yirmi üçüncü tescili olan Milas El Halısı ise beş ay önce, 2 Haziran 1997'de verilmiş.

Bu, Türkiye'nin coğrafi işaret mevzuatının yürürlüğe girmesinin ardından yapılan toplu bir koruma hamlesidir. Anadolu'nun büyük halı merkezleri — Hereke, Simav, Bünyan, Sivas, Taşpınar, Kars, Yuntdağı, Kula, Bergama, Yağcıbedir, Yahyalı, Çanakkale, Gördes, Isparta — bir günde hukuki koruma altına alınmış.

Sonrasında uzun bir sessizlik var. 1997'den sonraki ilk kayıt 2001'de Bayat Türkmen Kilimi (no. 29); ilk yeni halı tescili ise 2012'de Uşak Halısı (no. 152), ondan sonrası 2017'de Obruk (no. 274). Yani sistem 1997'de büyük bir hamle yapmış, sonra halı tarafında on beş yıl boyunca tek bir ad eklememiş.

Tescilli 50 Halı ve Kilim

No	Ürün	İl	Tescil
1	Hereke İpek Halısı	Kocaeli	14.11.1997
2	Hereke Yün İpek El Halısı	Kocaeli	14.11.1997
3	Hereke Yün El Halısı	Kocaeli	14.11.1997
4	Simav El Halısı	Kütahya	14.11.1997
5	Bünyan El Halısı	Kayseri	14.11.1997
6	Sivas El Halısı	Sivas	14.11.1997
7	Taşpınar El Halısı	Aksaray	14.11.1997
8	Kars El Halısı	Kars	14.11.1997
9	Türkmen El Halısı	Afyonkarahisar	14.11.1997
10	Pazırık El Halısı	Afyonkarahisar	14.11.1997
11	Yuntdağı El Halısı	Manisa	14.11.1997
12	Sümer Kars El Halısı	Kars	14.11.1997
13	Kula El Halısı	Manisa	14.11.1997
14	Bergama El Halısı	Türkiye	14.11.1997
15	Milas El Halısı	Muğla	02.06.1997
17	Yağcıbedir El Halısı	Balıkesir	14.11.1997
18	Yahyalı El Halısı	Kayseri	14.11.1997
19	Çanakkale El Halısı	Çanakkale	14.11.1997
20	Gördes El Halısı	Manisa	14.11.1997
21	İnce Isparta (Hasgül) El Halısı	Isparta	14.11.1997
22	Jirkan Kilimi	Van	14.11.1997
23	Eşme – Yörük Kilimi	Uşak	14.11.1997
24	Süper İnce Kilim	Afyonkarahisar	14.11.1997
29	Bayat Türkmen Kilimi	Afyonkarahisar	05.02.2001
152	Uşak Halısı	Uşak	07.02.2012
274	Obruk (Arısama) Halısı	Niğde	13.12.2017
422	Akçadağ Halısı	Malatya	08.03.2019
437	Kelkit Zilli Kilimi	Gümüşhane	21.06.2019
470	Şarkışla Kilimi	Sivas	12.11.2019
477	Vezirköprü Tahtaköprü Kilimi	Samsun	23.12.2019
483	Seydiler Kilimi	Muğla	03.02.2020
494	Sincik El Dokuma Halısı	Adıyaman	03.04.2020
598	Fethiye Kaya / Kayaköy / Fethiye Halısı	Muğla	20.11.2020
604	Çameli Kilimi	Denizli	23.11.2020
629	Dazkırı Halısı	Afyonkarahisar	16.12.2020
744	Emirdağ Kilimi	Afyonkarahisar	30.04.2021
785	Karatepe Kilimi	Osmaniye	22.06.2021
796	Döşemealtı El Halısı	Antalya	08.07.2021
1077	Sivrihisar Kilimi	Eskişehir	14.04.2022
1332	Taşkale Halısı	Karaman	30.01.2023
1356	Hakkari Kilimi	Hakkari	16.05.2023
1568	Beytüşşebap Jirki Kilimi	Şırnak	15.04.2024
1578	Alaca Camili Kilimi	Çorum	19.04.2024
1673	Tokat Kızık Kilimi	Tokat	19.12.2024
1698	Nuzumla Yatak Halısı	Konya	10.02.2025
1702	Emirgazi Halısı	Konya	18.02.2025
1714	Helvacı Kilimi	İzmir	07.03.2025
1748	Cengerli Kilimi	Erzincan	24.06.2025
1807	Nuzumla Kilimi	Konya	22.12.2025
1885	Karapınar Halısı	Konya	07.08.2026

Başvuru aşamasındaki yedi kayıt: Barak Kilimi (Antalya), Dastar (Ordu), Diyarbakır Pamuğu, Kırşehir Özbağ Kirkitli Dokuması, Ordu Golanı, Sille Halısı (Konya) ve Şiran Ala Kilim (Gümüşhane).

Bir Tescil Belgesi Ne Yazar? Uşak Halısı Örneği

Uşak Halısı, tescil no. 152, mahreç işareti. Başvuru 7 Ocak 2010, tescil 7 Şubat 2012. Tescil ettiren: Uşak Ticaret ve Sanayi Odası.

• Düğüm: "Türk Düğümü (Uşak Çift Düğüm)"
• Düğüm sıklığı: desimetrekarede 675 ile 2.000 ilme arası
• Hav yüksekliği: 5–7 mm
• Kalite: 25×40 ile 25×50 arası
• Gramajlar: ilme 5.000–8.000 g/m²; çözgü yünü 800–1.500 g/m²; atkı yünü 250–500 g/m²
• Motifler: madalyonlu ve yıldızlı Uşak halıları
• Denetim: Uşak Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde üç kişilik komisyon

Bu belge, akademik bir makaleden daha bağlayıcıdır: bir üreticinin "Uşak Halısı" adını kullanabilmesi için bu aralıklara uyması gerekir.

Döşemealtı: Bir Düşüşün Resmî Kaydı

Döşemealtı El Halısı, tescil no. 796, 8 Temmuz 2021. Tescil ettiren: Döşemealtı Belediyesi.

Bu belgede sıra dışı bir şey var. Tescil metni, düğüm sıklığının tarihsel olarak santimetrekarede 3×4 veya 4×4 iken günümüzde 2×2'ye düştüğünü kendi içinde kayda geçiriyor. Yani devlet, bir yöresel halının inceliğini korurken aynı zamanda o inceliğin kaybını da belgeliyor.

Belgedeki diğer şartlar dikkat çekici biçimde katı: çözgü, atkı ve ilmenin tamamı yün — pamuk çözgüye izin verilmiyor. Boya olarak doğal bitkisel boyalar (indigo, ceviz kabuğu, palamut, sumak). Hav yüksekliği 7–8 mm. Ölçüler en küçük 71×120 cm, en büyük 143×196 cm. Motifler: halelli, toplu, akrepli, dallı, camili, kocasulu.

Emirgazi ve Bayat: Kök Boya Şartı

Emirgazi Halısı, tescil no. 1702, 18 Şubat 2025. Türk (Gördes) düğümü; sıklık desimetrekarede 22 ilme; boya olarak kök boya (Rubia tinctorum L.) ve doğal bitki boyaları; hav yaklaşık 3–5 mm. Denetim mercii, İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü koordinatörlüğünde Selçuk Üniversitesi, Kaymakamlık ve Belediye'den dört uzman.

Bayat Türkmen Kilimi, tescil no. 29. Afyonkarahisar'ın Bayat ilçesi. %100 koyun yünü, kirman ipiyle eğrilir ve tamamen kök boya kullanılır — sentetik boya yasaktır. İncelediklerimiz içinde kök boyayı mutlak şart koşan tek kayıt budur.

Kök Boya Zorunlu mu? Cevap: Her Zaman Değil

Doğal halı satın alan biri için en şaşırtıcı bulgu bu olabilir.

Uşak Halısı tescil belgesi, boya konusunda iki seçeneği birden kabul ediyor: "Kök Boyası" ve "Metal Kompleks Boya". Şart, boyanın "insan vücuduna zarar vermeyen ve kanserojen madde içermeyen" olmasıdır. Yani coğrafi işaretli bir Uşak halısında kök boya zorunlu değildir.

Dolayısıyla "coğrafi işaretli" ifadesi tek başına "kök boyalı" demek değildir. Doğal boya arıyorsanız, tescili değil o tescilin belgesini sormanız gerekir.

Denetimi Kim Yapıyor?

Kanunun 49'uncu maddesine göre denetim, başvuruda belirtilen ve Kurum tarafından yeterliliği onaylanan denetim mercii tarafından yapılır. Raporlar yılda bir kez Kuruma sunulur; eksiklik altı ay içinde giderilmezse tescilin iptali gündeme gelir.

Buradaki yapısal zayıflık şu: denetim mercii, tescili alan kurumun kendi oluşturduğu komisyondur. Uşak'ta Ticaret ve Sanayi Odası, Döşemealtı'nda Belediye ve Halk Eğitim Merkezi, Emirgazi'de İlçe Tarım Müdürlüğü. Bağımsız bir üçüncü taraf denetimi değildir.

Bu zayıflığın pratikte ne anlama geldiğini ölçen bir Türk çalışması var — konusu halı değil, Adana Kebabı. Yalım Kaya ve Şahin'in saha araştırmasında 15 işletmeden 6'sı (%40) ürünün coğrafi işaretli olduğunu bilmiyordu. Tescil şartnamesi porsiyon başına 180 gram et şart koşarken, bir işletme 120 gram kullandığını beyan etti ve hiçbir yaptırımla karşılaşmadı. Ticaret Odası koordinasyonundaki altı kişilik denetim komisyonu fiilen işlemiyordu. Yazarların hükmü açık: coğrafi işaret tescili gerekli korumayı sağlayamıyor.

Halı tarafında bu ölçekte bir denetim araştırması yapılmış değil — literatürdeki gerçek bir boşluk.

Tescil Neyi Korumaz

Tescil tekel hakkı vermez. Kanunun 44/7 maddesi açık: "Tescil edilen coğrafi işaret tescil ettirene inhisari hak sağlamaz." Şartlara uyan herkes kullanabilir.

Ceza hukuku devrede değil. Kanunun hapis cezası öngören 30'uncu maddesi yalnızca marka hakkına tecavüzü düzenler. Coğrafi işaret ihlali için hapis cezası öngören özel bir hüküm bulunmuyor — yol hukuk davasıdır.

Yanıltıcı kullanım engellenebilir, ama takip gerekir. Madde 44/2, işaretin "stilinde, tarzında, tipinde, türünde, yöntemiyle, orada üretildiği biçimde gibi terimler içerse veya başka bir dile tercüme edilmiş olsa dahi" yanıltıcı kullanımını önleme hakkı veriyor. Yani "Uşak tipi halı" ifadesi de kapsam içindedir — ama bunu takip edecek bir merci olması gerekir.

Amblem kullanımı ise kanunen zorunludur (Madde 46/2).

Tescil Üretimi Kurtardı mı? Rakamlar Ne Diyor

Bu yazının en zor bölümü burası, çünkü cevap iyimser değil.

Bahadır Öztürk'ün Arış dergisinde yayımlanan Cumhuriyet dönemi halıcılığı çalışması, kaybın ölçeğini rakamla veriyor. 1923–1926 arasında Anadolu'da yaklaşık 11.305 tezgâh ve 30.940 işçi vardı; yıllık üretim 1,18 milyon m². 1971'de tablo çok daha büyüktü: 23 ilde, 970 köyde, yaklaşık 80.000 tezgâh ve 160.000 işçi, yıllık 2,4 milyon m² üretim. 1975–1982 arasında ihracat geliri 17 milyon dolardan 217 milyon dolara çıkmıştı.

Bugün ne durumdayız? T.C. Ticaret Bakanlığı'nın 2026 tarihli Halı Sektör Raporu'na göre 2025'te Türkiye'nin toplam halı ihracatı 2,894 milyar dolar — ama bunun 2,257 milyar doları makine halısı. El dokuma halının payı yalnızca 87 milyon dolar, yani toplamın %3'ü. Türkiye el dokuma halıda dünya ticaretinin %8,3'ü ile üçüncü sırada; en büyük pazarları ABD (%34,3) ve Japonya (%30,9).

Yani 1982'de 217 milyon dolar olan ihracat, kırk yıl sonra el dokuma tarafında 87 milyon dolara inmiş durumda.

Saha araştırmaları bu düşüşün köy düzeyindeki karşılığını gösteriyor. Ayşegül Aksoy ve Çiğdem Özkan'ın Çanakkale-Ayvacık araştırması net: 2003'te Ayvacık'ın 34 köyünde halı dokunuyordu; bugün yalnızca 5 köyde devam ediyor. Yirmi bir yılda 29 köy dokumayı tamamen bırakmış.

Öztürk'ün 2022 tarihli çalışması sebebi de söylüyor: 2000 sonrasında üreticiler ya üretimi Uzak Doğu'ya taşıdı ya da bitmiş halı ithal etmeye başladı. Kırılma noktası olarak 1995 Gümrük Birliği süreci işaret ediliyor — Türkiye bu tarihten sonra başka ülkelerden el dokuma halı ithalatını engelleyemez hale geldi.

"Tescilli, Ama Artık Dokunmuyor"

Güven Şahin ve Sevil Balcı Akova'nın coğrafi işaret kapsamındaki Türk halı ve kilimlerini analiz eden çalışması, hükmünü açıkça veriyor: coğrafi işaret uygulaması başarılı olamamıştır.

Yazarlara göre tescillerin bir kısmı ticari hayattan tamamen silinmiş; bir kısmı fiilî üretim olmaksızın yalnızca usta dokuyucular üzerinden varlığını sürdürüyor; çok azı sipariş üzerine dokunuyor. Aynı çalışma taklit Türk halılarının "gerek iç gerekse dış pazarlarda çok yoğun bir şekilde" ticaretinin yapıldığını da tespit ediyor.

Yukarıdaki 50 satırlık tabloya bu gözle bakın: her satır hukuken korunan bir addır, ama her satırın arkasında hâlâ çalışan bir tezgâh yoktur.

Dokuyanın Durumu

Sıla Ceylan ve arkadaşlarının Taşpınar araştırması, tescilin dokuyucuya ne kadar dokunduğunu gösteriyor. Geçmişte "her evde halı dokunurken", son yaklaşık 25 yıldır üretim Taşpınar Belediyesi'nin halı dokuma evinde merkezîleşmiş. Kadın dokuyucuların sosyal güvencesi yok; ücret saatlik değil üretim miktarı üzerinden hesaplanıyor, düzensiz ve düşük.

Coğrafi işaret tescili bir adı korur. Dokuyanın gelirini ve sigortasını korumaz.

Sümerbank'tan Bugüne

Devletin halıcılığı örgütleme çabası da bu tablonun bir parçası. Önder Küçükerman ve arkadaşının Arış'ta yayımlanan çalışmasına göre Sümerbank 1935'te kuruldu, halı birimi Sümerhalı 1987'de oluşturuldu ve Isparta fabrikası 2008'de kapandı — toplam 73 yıllık bir faaliyet. Sümerbank Hereke atölyelerini yönetti, desen büroları kurdu ve 1956'dan itibaren standardizasyon uygulamaya başladı.

Bugün "Sümer Kars El Halısı" adı hâlâ sicilde, 12 numarayla tescilli. Onu üreten kurum ise yok.

Koruma Hukukunun İkinci Boşluğu

Suzan Bayraktaroğlu'nun Arış'ta yayımlanan çalışması, ayrı bir sorunu ortaya koyuyor: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu halı ve kilimi ismen anmıyor, "etnografik eser" gibi geniş bir kategoriye bırakıyor.

Sonuç tutarsızlık: yazarın verdiği örnekle, 200 yıllık bir Milas seccadesi müzeye alınmayabilirken 20–30 yıllık bir dokuma kabul edilebiliyor. Yazar "etnografik" teriminin mevzuattan çıkarılmasını ve yüz yaşın altındaki dokumalar için yeni bir sınıflandırma yapılmasını öneriyor.

UNESCO Listesinde Türk Halısı Var mı? Hayır

Türkiye'nin UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Temsilî Listesi'nde halı veya kilim dokumacılığına ayrılmış bir kayıt bulunmuyor. Listede ipekçilikle ilgili bir kayıt var — "Sericulture and traditional production of silk for weaving", 2022 — ve bu, dokuma için ipek üretimini kapsıyor; halı dokumacılığını değil.

Karışıklığın kaynağı genellikle Türkmenistan'ın "Turkmen carpet-making art" kaydıdır. O, başka bir ülkenin dosyasıdır ve Türk halısına mal edilemez.

Yani Türk halı dokumacılığı, dünyanın en köklü geleneklerinden biri olmasına rağmen henüz UNESCO listesinde değil. Elli tescil var, bir UNESCO kaydı yok.

Avrupa Birliği Tarafı

Türk halıları AB'de tescilli mi? Cevap uzun süre "olamazdı" idi. Kurumun kendi eğitim materyalinde yazdığı gibi, el sanatı ürünleri, maden ve sanayi ürünleri AB'nin coğrafi işaret tüzüğü kapsamı dışındaydı — o sicil tarım ürünleri, gıda, şarap ve alkollü içkiler içindi.

Bu 2023'te değişti: el sanatı ve sınai ürünler için ayrı bir AB rejimi kuruldu ve EUIPO'nun sicili 1 Aralık 2025'te açıldı. Türk halılarının bu yeni sicile kaydolup kaydolmadığını henüz doğrulayamadık — ama kapı artık açık.

Alıcı İçin Ne Anlama Geliyor?

1. Tescil numarası nedir? Numara varsa Türk Patent'in sitesinden belgeyi kendiniz okuyabilirsiniz.
2. Menşe adı mı, mahreç işareti mi? Halılarda cevap her zaman mahreç işaretidir — sicilde tek bir menşe adı yok.
3. Belgede düğüm sıklığı kaç yazıyor, bu halı o aralıkta mı? Uşak için 675–2.000 ilme/dm², Emirgazi için 22 ilme/dm².
4. Belge boyayı nasıl tanımlıyor? Kök boya her tescilde zorunlu değildir.
5. Amblem ürünün üzerinde mi? Kanunen zorunludur.

Ve en önemlisi: tescil bir kalite garantisi değil, bir tanım garantisidir. Belgedeki alt sınırlara uyan bir halı da, üst sınırlara ulaşan bir halı da aynı adı taşır. Uşak Halısı tescilinde alt ile üst sınır arasında yaklaşık üç kat fark vardır.

Uzman Görüşü

"Coğrafi işaret tescilleri bizim işimizde çok az konuşuluyor, oysa bir halının teknik kimliğini en net anlatan belgeler onlar. Sicili baştan sona okuduğumuzda iki şey çarptı: Türkiye'nin bir numaralı coğrafi işareti bir halı — ve elli tescilin arkasında elli çalışan tezgâh yok. Döşemealtı belgesinde düğüm sıklığının düştüğünün yazılı olması beni durdurdu; devlet bir mirası korurken erimesini de kayda geçirmiş. Bizim yaptığımız iş, o belgedeki alt sınırın değil üst sınırın peşinden gitmek. Tescil neyin 'Uşak Halısı' sayılacağını söyler; hangisinin iyi bir Uşak halısı olduğunu söylemez. Onu ayakta tutan şey belge değil, alıcıdır."

— Mehmethan Özer, Halıcızade

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye'de kaç halı ve kilim coğrafi işaretle korunuyor?

Türk Patent ve Marka Kurumu sicilinde "Halılar ve kilimler" grubunda 57 kayıt bulunuyor: 50'si tescilli, 7'si başvuru aşamasında. Türkiye'deki toplam coğrafi işaret kaydı 2.717'dir.

Türkiye'nin ilk coğrafi işareti hangi üründür?

Tescil numarası 1 olan ürün Hereke İpek Halısı'dır; dosya numarası C1996/001, başvuru 21 Haziran 1996, tescil 14 Kasım 1997, tescil ettiren Körfez Belediyesi. İlk 24 tescil numarasının 23'ü halı ve kilimlere aittir.

Menşe adı ile mahreç işareti arasındaki fark nedir?

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 34'üncü maddesine göre menşe adında üretimin, işlemenin ve diğer işlemlerin tümü; mahreç işaretinde ise bunlardan en az biri belirlenen coğrafi alan içinde yapılır. Sicildeki 57 halı ve kilim kaydının tamamı mahreç işaretidir; menşe adı olan tek bir halı yoktur.

Coğrafi işaretli halıda kök boya zorunlu mudur?

Her zaman değil. Uşak Halısı tescil belgesi hem kök boyayı hem de metal kompleks boyayı kabul eder; şart, boyanın zararlı ve kanserojen madde içermemesidir. Buna karşılık Bayat Türkmen Kilimi tescilinde sentetik boya tümüyle yasaktır, Emirgazi ve Döşemealtı tescillerinde doğal boya şart koşulmuştur.

Uşak Halısı'nın düğüm sıklığı kaçtır?

Tescil belgesine göre desimetrekarede 675 ile 2.000 ilme arasındadır. Hav yüksekliği 5–7 mm, kalite 25×40 ile 25×50 arasıdır. Düğüm "Türk Düğümü (Uşak Çift Düğüm)" olarak tanımlanmıştır.

Coğrafi işaretleri kim denetliyor?

Kanunun 49'uncu maddesine göre denetim, tescil başvurusunda belirtilen ve Kurum tarafından yeterliliği onaylanan denetim mercii tarafından yapılır ve raporlar yılda bir Kuruma sunulur. Pratikte bu mercii, tescili alan kurumun kendi oluşturduğu komisyondur — bağımsız bir üçüncü taraf denetimi değildir.

Coğrafi işaret tescili yöresel dokumacılığı kurtardı mı?

Akademik değerlendirme olumsuz. Şahin ve Balcı Akova'nın analizi "coğrafi işaret uygulaması başarılı olamamıştır" hükmünü veriyor; tescillerin bir kısmı ticari hayattan silinmiş durumda. Çanakkale-Ayvacık'ta 2003'te 34 köyde halı dokunurken bugün yalnızca 5 köyde dokunuyor. Türkiye'nin el dokuma halı ihracatı 2025'te 87 milyon dolar — toplam halı ihracatının yaklaşık %3'ü.

Türk halıları UNESCO listesinde mi?

Hayır. Türkiye'nin UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Temsilî Listesi'nde halı veya kilim dokumacılığına ayrılmış bir kayıt bulunmuyor. Listede dokuma için ipek üretimini kapsayan bir kayıt var (2022). Sık karıştırılan "Turkmen carpet-making art" kaydı Türkmenistan'a aittir.

Tescilli bir halı adını başkası kullanabilir mi?

Tescil, tescil ettirene tekel hakkı vermez (Madde 44/7); belgedeki şartlara uyan her üretici adı kullanabilir. Şartlara uymadan kullanmak ise yanıltıcı kullanım sayılır ve "tipinde", "tarzında", "yönteminde" gibi ifadeler eklense bile engellenebilir.

Hereke halısının coğrafi işareti var mı?

Evet, üç ayrı tescili var ve üçü de sicilin ilk üç numarasını tutuyor: Hereke İpek Halısı 1 numarayla, Hereke Yün İpek El Halısı 2 numarayla, Hereke Yün El Halısı 3 numarayla kayıtlı. Üçünün de tescil tarihi 14 Kasım 1997, ili Kocaeli ve türü mahreç işareti. Yani Türkiye'nin coğrafi işaret sicilinin bir numarası bir halıdır ve o halı Hereke'dir.

Yöresel halılarımıza bakmak isterseniz: Türk halısı · Uşak halısı · Döşemealtı halısı · Yağcıbedir halısı · Taşpınar halısı · Hereke halısı

İlgili yazılar: Gördes ve Sine Düğümü · Türk Halıcılığının Tarihi · Halı Deseni Rehberi · Kök Boyalar ile Sentetik Boyalar Nasıl Ayırt Edilir?

Kaynaklar — resmî: Türk Patent ve Marka Kurumu — Coğrafi İşaretler Portalı veri tabanı · Hereke İpek Halısı, tescil no. 1 · Yağcıbedir El Halısı, tescil no. 17 · Uşak Halısı, tescil no. 152 · Uşak Halısı tescil belgesi (PDF) · Döşemealtı El Halısı tescil belgesi, no. 796 · Emirgazi Halısı tescil belgesi, no. 1702 · Bayat Türkmen Kilimi tescil belgesi, no. 29 · 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu · T.C. Ticaret Bakanlığı — Halı Sektör Raporu 2026 · UNESCO — Türkiye'nin Somut Olmayan Kültürel Miras listesi · EUIPO — El sanatı ve sınai ürünlerde coğrafi işaret, Tüzük (AB) 2023/2411

Kaynaklar — akademik: Bahadır Öztürk, "Cumhuriyet Türkiye'si Halıcılığı – I: 1923–1980", Arış, S. 17 (2020) · Bahadır Öztürk, "Cumhuriyet Türkiye'si Halıcılığı – II: 1980–2000", Arış, S. 18 (2021), s. 122–140 · Bahadır Öztürk, "Türkiye'de 2000 Sonrası El Halısı Üretimi ve Ticareti", Yedi, S. 28 (2022), s. 1–10 · Ayşegül Aksoy & Çiğdem Özkan, "Çanakkale-Ayvacık Halılarının Güncel Sorunları…", Selçuk Ü. SBE Dergisi, S. 53 (2024), s. 289–306 · S. Ceylan, F. Emiroğlu Aydın & İ. Bulut, "Kültürel bir miras olan Taşpınar (Aksaray) el dokuma halılarının korunması…", Uludağ Ü. Sosyal Bilimler Dergisi, 24(44), 2023, s. 229–247 · Ö. Küçükerman & J. Edirne, "Sümerbank Sümerhalı Isparta Fabrikasının Özgün Çalışma Modeli…", Arış, S. 22 (2023), s. 66–83 · Suzan Bayraktaroğlu, "Halı, Kilim ve Diğer Düz Dokuma Yaygıların 2863 Sayılı Yasa Kapsamında Değerlendirilmesi…", Arış, S. 5 (2011), s. 32–43 · S. Yalım Kaya & E. Şahin, "Tescilden Uygulamaya Coğrafi İşaretler: Adana Kebabı Üzerine Bir İnceleme", Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(Ek.1), 2018, s. 189–199 · M. A. Eroğlu, "Coğrafi işaret tescilli Döşemealtı halılarının turizme kazandırılması", Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 2023, s. 134–151 · Güven Şahin & Sevil Balcı Akova, "Coğrafi İşaret Kapsamındaki Türk Halı ve Kilimlerinin Analizi", Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(69), 2020, s. 447–483